بر دلهايشان پرده نهاده‌ايم كه فهم نتوانند كرد . كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى قُلوبِ الْكافِرينَ « 1 » . اينچنين خداوند دلهاى كافران را مهر خواهد كرد . فَقَسَتْ قُلوبُهُمْ وَ كَثيرٌ مِنْهُمْ فاسِقونَ « 2 » . پس دلهايشان زنگ قساوت گرفت و بسيار فاسق و نابكار شدند . همهء اين تأكيدها نشان مىدهد كه قرآن يك جوّ روحى و معنوى عالى براى انسان قائل است و لازم مىداند كه هر فردى اين جوّ را پاك و سالم نگاه دارد . بعلاوه از آنجا كه در يك جوّ اجتماعى ناسالم تلاش فرد براى پاك ماندن اغلب عقيم و ناموفق خواهد بود ، قرآن تأكيد مىكند كه انسانها تمام تلاش خود را براى تصفيه و تزكيهء محيط اجتماعى خود به كار برند . قرآن صريحاً عنوان مىكند كه آن عشقها و ايمانها و بينشها و گرايشهاى متعالى و آن اثرگذاشتن‌هاى قرآن و پندپذيرى از آن و . . . همه بستگى به اين دارد كه انسان و جامعهء انسانى از رذالتها و دنائتها و هواپرستىها و شهوترانيها دور بماند . فاجعهء اندلس تاريخ بشر نشان مىدهد كه هرگاه قدرتهاى حاكم مىخواهند جامعه‌اى را تحت سلطهء خود قرار دهند و آن را استثمار كنند ، تلاش مىكنند تا روح جامعه را فاسد كنند و براى اين منظور تسهيلات شهوترانى را براى مردم زياد مىكنند و آنها را به شهوترانى ترغيب مىكنند . نمونهء عبرت‌انگيزى از اين شيوهء كثيف ، فاجعه‌اى بود كه در اسپانياى مسلمان - كه يكى از سرچشمه‌هاى رنسانس به حساب مىآمد و از پيشرفته‌ترين تمدنهاى اروپا محسوب مىشد - براى مسلمانان اتفاق افتاد . مسيحيان براى خارج كردن اسپانيا از چنگ مسلمانان ، از راه فاسد كردن روحيه و

--> ( 1 ) . اعراف / 101 . ( 2 ) . حديد / 16 .